ပန်းချီကားထဲက လူတွေ ဘာကြောင့် မပြုံးကြတာလဲ? - ရှေးဟောင်း Portrait များ၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ် နောက်ကွယ်က အကြောင်းအရင်းများ။ (Why People Didn't Smile in Old Portraits)

ပန်းချီကားထဲက လူတွေ ဘာကြောင့် မပြုံးကြတာလဲ? - ရှေးဟောင်း Portrait များ၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ် နောက်ကွယ်က အကြောင်းအရင်းများ။(Why People Didn't Smile in Old Portraits)

.

စာဖတ်သူတို့ရေ... ကျွန်တော်တို့တွေ အခုခေတ်မှာ စမတ်ဖုန်း ကင်မရာလေး ထောင်လိုက်တာနဲ့ အလိုအလျောက် "Say Cheese" ဆိုပြီး အပြုံးလေးတွေနဲ့ အသင့်ဖြစ်သွားကြတာ ထုံးစံတစ်ခုလို ဖြစ်နေပါပြီ။ ဓာတ်ပုံထဲမှာ မပြုံးဘဲ တည်တည်ကြီး နေနေရင်တောင် ဘေးကလူတွေက "နည်းနည်းလောက် ပြုံးလိုက်ပါဦး၊ ရုပ်ကြီးက တင်းနေတာပဲ" ဆိုပြီး အပြောခံရတတ်သေးတာကိုး။

.

ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်တွေထဲကို ဝင်သွားပြီး ဥရောပ ခေတ်ဟောင်းပန်းချီကားတွေ၊ အထူးသဖြင့် ဆီဆေးနဲ့ဆွဲထားတဲ့ ပုံတူ (Portrait) ပန်းချီကားကြီးတွေကို လေ့လာကြည့်လိုက်တဲ့အခါ... တစ်ခုခု ထူးခြားနေတာကို သတိထားမိပါလိမ့်မယ်။ ဘုရင်တွေ၊ မိဖုရားတွေ၊ မှူးမတ်တွေနဲ့ သူဌေးကြီးတွေရဲ့ မျက်နှာတွေဟာ တစ်ယောက်မှ ပြုံးမနေကြပါဘူး။ အားလုံးက မျက်နှာသေကြီးတွေနဲ့ ခပ်တည်တည်၊ ခပ်တင်းတင်းကြီးတွေချည်းပါပဲ။ လီယိုနာဒို ဒါဗင်ချီ ရဲ့ "မိုနာလီဇာ" ပန်းချီကားထဲက အပြုံးလေးကိုတောင်မှ တကယ့်အပြုံး အစစ်ကြီးမဟုတ်ဘဲ ခပ်ဟဟလေး ဖြစ်နေလို့ ထူးဆန်းတယ်ဆိုပြီး သမိုင်းဝင်ဖြစ်ခဲ့ရတာလေ။

.

ဒါဆိုရင် ရှေးခေတ်က လူတွေဟာ ဘဝမှာ မပျော်ရွှင်ခဲ့ကြလို့လား? ဒါမှမဟုတ် အမြဲတမ်း စိတ်ဆင်းရဲနေခဲ့ကြလို့လား ဆိုတော့ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ ပန်းချီကားတွေထဲမှာ မပြုံးကြတဲ့ နောက်ကွယ်က အကြောင်းအရင်းတွေဟာ တကယ့်ကို စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းသလို၊ အဲဒီခေတ်က လူမှုအဖွဲ့အစည်းရဲ့ အယူအဆတွေနဲ့လည်း အများကြီး သက်ဆိုင်နေပါတယ်။

.

၁။ အချိန်ကြာမြင့်စွာငြိမ်သက်နေရခြင်း၏ဒုက္ခ။

ကင်မရာတစ်လုံးနဲ့ ဓာတ်ပုံရိုက်ဖို့အတွက်က စက္ကန့်ပိုင်းလေးပဲ အချိန်ယူရတာပါ။ "တစ်၊ နှစ်၊ သုံး" ဆိုပြီး ပြုံးလိုက်ရုံနဲ့ အလှဆုံး ပုံရိပ်လေးတစ်ခုကို ရနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရှေးခေတ်က ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်က သင့်ပုံတူကို ရေးဆွဲပေးဖို့ဆိုရင် စက္ကန့်ပိုင်းနဲ့ မပြီးပါဘူး။ နာရီပေါင်းများစွာ၊ ရက်ပေါင်းများစွာ၊ တစ်ခါတလေ လနဲ့ချီပြီး ပန်းချီဆရာရှေ့မှာ ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်ပေးနေရတာပါ။

.

ဒီနေရာမှာ လက်တွေ့လေး တစ်ချက် စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ ကျွန်တော်တို့တွေ ဓာတ်ပုံရိုက်ဖို့အတွက် အပြုံးတစ်ခုကို ၅ မိနစ်လောက် ဆက်တိုက် ပြုံးထားကြည့်ပါ။ ပါးပြင်က ကြွက်သားတွေ တင်းလာပြီး မျက်နှာကြီး တောင့်တင်းလာပါလိမ့်မယ်။ အချိန် ကြာလာတာနဲ့အမျှ အဲဒီအပြုံးဟာ သဘာဝမကျတော့ဘဲ၊ ကြည့်ရဆိုးတဲ့ မျက်နှာအမူအရာကြီး ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပန်းချီကားဆွဲဖို့အတွက် နာရီပေါင်းများစွာ ထိုင်ရမယ့် လူတစ်ယောက်အတွက် အသက်သာဆုံးနဲ့ သဘာဝအကျဆုံး အမူအရာကတော့ ကြွက်သားတွေကို လျှော့ချထားတဲ့ "သာမန် တည်ငြိမ်နေတဲ့ မျက်နှာ" (Resting Face) ပါပဲ။ ပန်းချီဆရာတွေဘက်ကလည်း အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေတတ်တဲ့ အပြုံးမျက်နှာထက်၊ ငြိမ်သက်နေတဲ့ မျက်နှာကို အချိုးအစားကျကျ ရေးဆွဲရတာ ပိုပြီး လွယ်ကူလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

.

၂။ "ပြုံးခြင်း၊ ရယ်ခြင်း" အပေါ် ထားရှိသော ခေတ်၏အမြင်။

ဒါကတော့ တော်တော်လေး စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ လူမှုရေး အယူအဆပါ။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ အပြုံးဆိုတာ ဖော်ရွေမှု၊ နွေးထွေးမှု၊ ယုံကြည်မှု စတဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ အဓိပ္ပာယ်တွေကို ဆောင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၁၇ ရာစု ဥရောပ အထက်တန်းလွှာ အသိုင်းအဝိုင်းမှာတော့ အယူအဆက တစ်မျိုးပါ။

.

အဲဒီခေတ်က ပန်းချီကားတွေ၊ ပြဇာတ်တွေနဲ့ စာပေတွေမှာ... သွားတွေပေါ်အောင် ပြဲပြဲဟဟ ပြုံးရယ်နေတာဟာ တောသူတောင်သားတွေ၊ အရက်သမားတွေ၊ ပညာမဲ့တဲ့ သူတွေနဲ့ စိတ်မနှံ့တဲ့သူတွေရဲ့ အပြုအမူလို့ သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ ဂုဏ်သရေရှိ လူကြီးလူကောင်းတွေ၊ အထက်တန်းလွှာတွေဟာ စိတ်ခံစားချက်ကို အလွယ်တကူ ထုတ်ဖော်လေ့မရှိဘဲ၊ အမြဲတမ်း တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း နေရမယ်လို့ ခံယူထားကြပါတယ်။

.

နာမည်ကျော် အမေရိကန် စာရေးဆရာကြီး မာ့ခ်တွိန်း (Mark Twain) ဆိုရင် သူ့ရဲ့ ဓာတ်ပုံရိုက်တဲ့အခါ ဘယ်တော့မှ မပြုံးပါဘူး။ သူက "ဓာတ်ပုံဆိုတာ သမိုင်းမှာ ထာဝရ ကျန်ရစ်မယ့်အရာ၊ အဲဒီလို ထာဝရ ကျန်ရစ်မယ့်အရာကြီးမှာ အရူးတစ်ယောက်လို ပြုံးဖြီးဖြီးကြီး ဖြစ်နေမယ့် အစား၊ တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ပဲ နေသွားတာက ပိုကောင်းတယ်" လို့တောင် ရေးသားခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပန်းချီကားထဲက ဘုရင်တွေ၊ မှူးမတ်တွေဟာ သူတို့ရဲ့ အာဏာ၊ တည်ကြည်မှုနဲ့ ဥာဏ်ပညာ ကြီးမားကြောင်းကို ပြသဖို့အတွက် ခပ်တည်တည် မျက်နှာထားတွေကိုပဲ တမင် ရွေးချယ်ခဲ့ကြတာပါ။

.

၃။ အလှအပကို ဖျက်ဆီးမည့် သွားကျန်းမာရေး။

ဒါကတော့ အလွန် လက်တွေ့ကျတဲ့ ပြဿနာတစ်ခုပါ။ အဲဒီခေတ်က သွားတိုက်ဆေးတို့၊ သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်တို့ ဆိုတာ ကောင်းကောင်း မပေါ်သေးပါဘူး။ ၁၆ ရာစုနဲ့ ၁၇ ရာစုတွေမှာ ဥရောပကို သကြားတွေ အများအပြား ဝင်ရောက်လာတဲ့အခါ အချိုစားသုံးမှု များပြားလာပြီး လူတော်တော်များများဟာ သွားပိုးစားခြင်း၊ သွားကျိုးခြင်း၊ သွားမည်းခြင်း ပြဿနာတွေကို အကြီးအကျယ် ခံစားခဲ့ရပါတယ်။

.

သာမန် ဆင်းရဲသားတွေသာမကဘဲ၊ သကြားကို ပိုပြီး ဝယ်စားနိုင်တဲ့ ချမ်းသာတဲ့ အထက်တန်းလွှာတွေမှာ သွားကျန်းမာရေးက ပိုပြီးတောင် ဆိုးရွားပါသေးတယ်။ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အယ်လီဇဘက် ဘုရင်မကြီး (Queen Elizabeth I) ဆိုရင် သကြား အလွန်အကျွံ စားသုံးမှုကြောင့် သွားတွေ အကုန်မည်းနက်ပြီး ပဲ့ကြွေနေတယ်လို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

.

ဒီလို အခြေအနေမှာ ပန်းချီကားထဲမှာ သွားတွေ ပေါ်လာအောင် အကျယ်ကြီး ပြုံးလိုက်မယ် ဆိုရင်... ကြည့်ရဆိုးတဲ့ သွားမည်းမည်းကြီးတွေ၊ ကျိုးနေတဲ့ သွားတွေက သူတို့ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေမှာပါ။ ဒါကြောင့် ပါးစပ်ကို လုံလုံခြုံခြုံ ပိတ်ပြီး ခပ်တည်တည် နေခြင်းဟာ သူတို့ရဲ့ အားနည်းချက်ကို ဖုံးကွယ်ဖို့ အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

.

၄။ ထာဝရ တည်တံ့မည့် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်တံဆိပ် (Eternal Legacy)

အခုခေတ်လို ဓာတ်ပုံတွေ အများကြီး ရိုက်လို့မရတဲ့ အချိန်တုန်းက ပုံတူပန်းချီကား (Portrait) တစ်ချပ် ဆွဲဖို့ဆိုတာ အလွန် ကုန်ကျစရိတ် များပြားတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုပါ။ သာမန်လူတွေ ဘယ်လိုမှ မတတ်နိုင်ဘဲ၊ တကယ့် ဘီလီယံနာ သူဌေးကြီးတွေ၊ မင်းဆွေမင်းမျိုးတွေကသာ သူတို့ရဲ့ ပုံကို ရေးဆွဲခိုင်းနိုင်တာပါ။

.

ဆိုလိုတာက ဒီပန်းချီကားဟာ သူတို့ဘဝမှာ တစ်ချပ်တည်းသော၊ သို့မဟုတ် အနည်းငယ်သော မှတ်တမ်းတွေထဲက တစ်ခုပါ။ သူတို့ သေဆုံးသွားတဲ့တိုင်အောင် မျိုးဆက် အဆက်ဆက်က သူတို့ရဲ့ အဘိုးအဘွားတွေ၊ ဘိုးဘေးတွေ ဘယ်လိုပုံစံ ရှိတယ်ဆိုတာကို ဒီပန်းချီကားကြီးကနေတစ်ဆင့်ပဲ ကြည့်ရှုရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလို အရေးပါတဲ့ ပန်းချီကားကြီးထဲမှာ မျက်တောင်တစ်ခတ်စာ အချိန်လေးမှာ ဖြစ်ပေါ်သွားတဲ့ "ပျော်ရွှင်နေတဲ့ အပြုံး" မျိုးထက်၊ သူတို့ရဲ့ ကြွယ်ဝမှု၊ ဩဇာအာဏာနဲ့ လေးနက်မှုတွေကို အပြည့်အဝ ထင်ဟပ်စေမယ့် "ထာဝရ တည်ငြိမ်မှု" မျိုးကိုပဲ ရွေးချယ်ချယ်သစေခဲ့ကြပါတယ်။

.

အပြုံးများ စတင် မွေးဖွားလာချိန်။

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် ပန်းချီကားတွေထဲမှာ တင်းမာနေခဲ့တဲ့ မျက်နှာထားတွေဟာ ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်း၊ ကင်မရာနဲ့ ဓာတ်ပုံပညာ (Photography) တွေ စတင် ပေါ်ပေါက်လာချိန်မှာတော့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါတယ်။

.

အစောပိုင်း ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးမှုတွေမှာ အလင်းဝင်ချိန် (Exposure Time) ကြာမြင့်သေးတဲ့အတွက် လူတွေက ပန်းချီကားတွေလိုပဲ ဆက်ပြီး တည်ငြိမ်စွာ နေခဲ့ကြပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ နည်းပညာတွေ တိုးတက်လာပြီး စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ပုံရိပ်ကို ဖမ်းယူနိုင်လာတဲ့အခါ... Kodak ကင်မရာ ကုမ္ပဏီလိုမျိုး စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေက "သင်ရဲ့ ပျော်ရွှင်စရာ အခိုက်အတန့်လေးတွေကို မှတ်တမ်းတင်ပါ" ဆိုတဲ့ ကြော်ငြာတွေနဲ့အတူ "Say Cheese" ဆိုတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို စတင် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပါတယ်။

.

အဲဒီအချိန်ကစလို့ ဓာတ်ပုံရိုက်ရင် ပြုံးရမယ်ဆိုတဲ့ အလေ့အထဟာ လူတွေကြားထဲမှာ စတင် ရှင်သန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲဒီ လွှမ်းမိုးမှုဟာ ပန်းချီလောကထဲကိုပါ ကူးစက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ ပြုံးရယ်နေတဲ့ ပန်းချီကားတွေ၊ ပျော်ရွှင်စရာ အခိုက်အတန့်တွေကို ဖမ်းယူထားတဲ့ အနုပညာလက်ရာတွေကို နေရာတိုင်းမှာ လွတ်လွတ်လပ်လပ် မြင်တွေ့လာရပြီပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

.

ဒီသမိုင်းကြောင်းလေးကို ကြည့်လိုက်ရင် အနုပညာဆိုတာ အလှအပကို ဖန်တီးရုံ သက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ အဲဒီခေတ်ကာလရဲ့ လူနေမှုအဆင့်အတန်း၊ ယုံကြည်မှု အယူအဆတွေနဲ့ နည်းပညာ တိုးတက်မှုတွေကိုပါ မှန်တစ်ချပ်လို အထင်အရှား ထင်ဟပ်ပြသနေတယ် ဆိုတာကို တွေ့မြင်နိုင်ပါတယ်။

.

နောက်တစ်ခါ ပြတိုက်တွေ၊ ဒါမှမဟုတ် အင်တာနက်ပေါ်ကနေ ရှေးခေတ် ပုံတူပန်းချီကားတွေကို မြင်တွေ့ရတဲ့အခါ... သူတို့ရဲ့ ခပ်တည်တည် မျက်နှာထားတွေ နောက်ကွယ်မှာ ဖုံးကွယ်နေတဲ့ ဒီလို စိတ်ဝင်စားစရာ ဇာတ်လမ်းလေးတွေကို ပြန်လည် မြင်ယောင် ခံစားကြည့်နိုင်မယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။